12-01-10

De eeuwige terugkeer van hetzelfde.

 

Little_Demon.jpg

 

Inleiding:
''Het grootste gewicht. --- Als jou nu eens, op een dag of op een nacht, een demon achterna sloop tot in je eenzaamste eenzaamheid en tegen je zei: "Dit leven, zoals je het thans leeft en geleefd hebt, zul je nog eens en nog ontelbare malen moeten leven; en er zal niets nieuws aan zijn, maar iedere pijn en iedere lust en iedere gedachte en verzuchting en al het onzegbare kleine en grote van je leven moet terugkomen, en wel allemaal in dezelfde rang- en volgorde - ook deze spin, ook dit maanlicht tussen de bomen, ook dit ogenblik en ik zelf. De eeuwige zandloper van het bestaan wordt telkens weer omgedraaid - en jij ook, stofje van het stof!". - Zou je je niet plat ter aarde werpen en tandenknarsend de demon vervloeken, die zo praatte? Of heb je ooit zo'n onbeschrijflijk ogenblik meegemaakt, waarop je hem zou antwooden: "Je bent een god, en nooit hoorde ik iets goddelijkers!". Wanneer die gedachte je in haar macht zou krijgen, zou je, zoals je bent, veranderen en misschien vermorzelen; de vraag bij alles en iedereen: "wil je dit nog eens en nog ontelbare malen?" zou als de grootste nadruk op je handelingen liggen! Of op hoe goede voet zou je moeten staan met jezelf en het leven, om naar niets meer te verlangen dan naar deze uiteindelijke eeuwige bevestiging en bezegeling? ''
- Friedrich Nietzsche, De Vrolijke Wetenschap

Mijn reactie volgt op dit bizarre verhaal volgt hieronder. De aanmoediging ben ik verschuldigd aan een vriendin en ook -de helaas overleden- filosofe Patricia De Martelaere moet ik bedanken voor het verduidelijken en inspireren.


Reactie:
Perplex. Zo, daar zat ik toen ik de bizarre fabel van Nietzsche las. Het leek voor de hand liggend, simpel, een ongewilde openbaring. Mijn primitieve, primaire reactie was gelijk aan de eerste die de schrijver omschrijft: ‘’Oh nee! Dat niet! Alles, maar dat nooit!’’ Een ongekende moedeloosheid koppelde zich aan een troosteloze vermoeidheid. Mijn levenslust was niet gedood door dit moordende verhaal, maar bevond zich in een comateuze toestand. Oneindige malen je tanden poetsten, aan buikgriep lijden, je tergende romances doorstaan. De sleur, niet dagelijks of in dit leven, waarvan wij ons op de kortheid moeten beroepen om in actie te schieten, maar een eeuwige sleur van –als genadeslag- hetzelfde, ongewijzigd in elk element.
Mijn Ik broedde haastig op troost als medicijn voor deze genadeloze visie met als doel mijn levenslust te laten leven. Wie zei dat de demon gelijk had? De hel, de hemel of reïncarnatie zijn aantrekkelijkere alternatieven omdat ze een einde (en tezelfdertijd een nieuw begin) verkondigen. We houden (deels) van alles omdat het eindigt. Niemand weet wat er nadert als je ogen het duister ontmoeten, dus kan ik me niet gewoon aan een rustig geloof vastklampen? Het probleem is dat deze visie plausibeler klinkt om een of andere geschifte reden. Het lege, zachte Niets is voor mij de enige concurrentie met deze onheilspellende visie. Gewoon dat van voor de geboorte: rien et pas plus.
Als ik kon kiezen, zou ik blindelings naar dit vorige wijzen, maar na twee keer denken, viel mijn oog op de eerst onzichtbare voordelen van dat afschrikwekkende, Nietzscheaanse monster. Opnieuw en opnieuw en opnieuw en opnieuw je vettig haar wassen, betekent ook opnieuw en opnieuw en opnieuw en opnieuw over dat tropische strand met aan de horizon die zwoele zonsondergang wandelen, chocolade mengen met koffie, de eerste Harry Potter lezen,… Evenzeer als het leed en de draling des tijds hun terugkeer kennen, is de wederom van al het grote en kleine geluk. Dat is toch een reden tot vieren! Dit vergroot de aanlokkelijkheid van het demonische voorstel aanzienlijk, zonder komaf te maken met dat dodelijke aspect; we kunnen onze fouten niet rechtzetten. De meerderheid wil zijn leven gaarne overdoen, ook ik, om alles anders te doen dan nu. Het klad voor het leven is het leven zelf. Het beeld dat we nu zoekend schetsen, is het eeuwige beeld, we schetsen het al tijdloos lang en kunnen niet buiten de lijntjes kleuren. Hoe kunnen we dan in godsnaam een kunstwerk van het leven maken als we geen gom hebben, geen leeg blad, als we steeds van nul beginnen en ons bestaan opbouwen volgens een voorbestemde bouwtekening? Dit is de grootte steek, dat mijn eigen domheid nooit met inzicht betaald kan worden. Het verzekert de terugkeer van het geluk, maar is dat laatste genoeg? In feite moeten we een weegschaal maken, willen we niet elke luttele nietigheid afwegen tegenover de andere. Het eindresultaat valt bij mij op een positief overgewicht. Of ik het kan aanvaarden of zelfs van deze visie kan gaan houden –de beruchte amor fati-, of ik mijn gevangenis als thuis kan bekijken en op die manier van het gevangeniswezen kan ontdoen, dat eist een bijna bovenmenselijke übermenschheid die ik niet bezit. Onvoorwaardelijk van elke miniseconde houden en niet slechts van delen van dit wereldje, is een karaktertrek die ik me niet voorhoud te beheersen.
Gelijk aan de bewering van de filosoof is het noodzakelijk in acht te nemen dat dit duistere besef een stempel op al mijn doen en laten zou drukken als ik er fundamenteel in zou geloven. Doe het nu en doe het goed! Ik zou niet van mijn leven kunnen genieten en met angst leven en dat ontelbare malen. Of misschien leef ik gewoon in de herhaling, dus wat maakt het uit, mijn keuze ligt vastgeschroefd.
Als ik voor mijn ontdekking in onwetendheid leef en daarna erin slaag de confrontatie op te bergen en naar gelang uit de kast te halen, dan maakt de eeuwige herhaling niet uit voor mij. Wat niet weet (of wat uit opzet vergeet), wat niet deert. Misschien verdwijnt de gevangenis een beetje, wanneer ik er lang genoeg niet naar kijk. De waarheid niet vinden of eenmaal gevonden, niet aanvaarden is een pijnlijk onvolkomen oplossing. Het is het enige alternatief wat ik mezelf kan aanbieden, zolang ik geen waarheid en aanvaarding vind.
Blijven raden en denken is de sleutel die ik zelf moeizaam zal moeten gieten. Enkel deze verleent toegang tot een rust. In de tussentijd positief gewicht in de weegschaal blijven leggen in alle mogelijke vormen en kleuren en de pracht bevrijden uit alle dingen, die de kracht tot eeuwige terugkeer van hetzelfde van een demonenvonnis in een engelenheilsboodschap transformeert, zelfs als ik niet in het definitieve antwoord slaag.

21:37 Gepost door Virginia | Permalink | Commentaren (5) | Tags: nietzsche, eeuwige terugkeer, demon |  Facebook |

04-01-10

Onschuld

innocenceOnschuld moet ingeleid worden. Ik had nooit stilgestaan bij de diepe en wijde betekenis van dit woord tot ik dacht aan de belevenis, die ik een paar regels verder meedeel. On-schuld, simpelweg gesplitst wordt geassocieerd met schuldeloosheid. Wanneer iemand bijvoorbeeld een moord niet gepleegd heeft, dan is hij onschuldig, alleen op het punt van die moord natuurlijk.
Er plakt ook iets kinderlijk aan onschuld, vroeger noemde men dat onnozel, wat te linken is aan termen zoals onbedorvenheid, naïviteit, argeloosheid en onwetendheid en zelfs verder aan eenvoudigheid. Dit kinderlijke aspect is de zijde van het woord die ik wil uitsnijden en in het licht houden. Het drukt een vreemde mengeling van een onschuldigheid op alle vlakken uit. Waarom brengen we dit met onwetendheid in verband? Is kennis een gevaarlijke, schuldige materie? ''Alle kennis is pijn.'' (Umberto Eco) Is die quote aan te klikken bij het onschuldige leven van bvb. kinderen, meestal gespaard van pijn en (de daarmee gepaarde) kennis? Volgens mij is onschuld niet noodzakelijk gelijk aan naïviteit, aangezien je dat laatste kan faken en oproepen door jezelf bewust dom en afzijdig te houden en door mensen en hun verhalen blindelings te geloven. Daar kies je voor, maar onschuldig ben je of niet.
Kinderen en andere onschuldige gevallen zijn soms ook naïef, maar een nieuwsgierigheid is het gegeven wat hun onschuld zal doden eens hij verzadigd wordt, volgens mij althans. Je onschuld verliezen doe je niet door in drugs, drank en wapens te gaan of door -minder extreem- je uitdagender te gaan kleden en bewust te worden van sex en lust.
Het moment dat ik mijn eigen onschuld doodde, is eigenlijk het hoogtepunt in een jarenlang, onvoltooid proces. Misschien is het zelfs wel de start van dat proces of de doorbraak. Ik was een jaar of elf, twaalf en mijn boekenwurmigheid was al een karaktertrek van mij. In de Standaard Boekenhandel voelde ik mij dus goed op mijn gemak. Ik liep langs boeken en sloeg ze open om te turen en door de pagina's te slaan, puur voor het plezier van het boek. Ik had van Anne Frank gehoord, niet veel en niet alles, ik herinner me slechts dat ik haar herkende op de cover van een dikke pil. Ik blader door de biografie en net op een concentratiekampenpagina met een zwart-wit foto van haveloze, losse, naakte lijken in een soort container viel het open. Ik keek een seconde naar dat bizarre tafereel met een mengeling van kolkende aantrekking en afschuw. Snel sloeg ik ''Anne Frank'' dicht, maar de korte tijdsspanne was voldoende om in mijn geheugen te branden wat fataal was voor mijn onschuld. Ik had al van de concentratiekampen gehoord, maar niets schokkerends (in hoeverre dat mogelijk is). Die lijken waren een werkelijkheid die je nooit meer verlaat, als een broodnodig, laatste martelend stukje in het begrijpen van deze planeet. Haar rol van warme kinderspeeltuin was 11 jaar haar enige rol en ze zou die rol nog voor mij blijven spelen, tot op de dag van vandaag in mijn veilige kring. Hoewel, ik had een glimp opgevangen van wat achter het masker zat, de andere rollen voor en van andere mensen. Het masker viel niet af, het kwam los te zitten en de huid eronder werd zichtbaar. De gespletenheid van de wereld was er in een lichte klap en door de jaren heen verhelderde de verworven kennis het gezicht van die andere actrice, die niet op mijn deel van het podium staat.
Ergens ben ik dankbaar voor deze openbaring van het kunnen van de mens in al haar vormen en de wanhopige en waanzinnige daden, die in een collectief geheugen ook een stuk van mijzelf zijn en de wereld waartoe ik behoor, kan niet zonder dit geheel in haar massale omvang worden gezien.
De onschuld is zoek.

"Tout bonheur est une innocence."
- Marguerite Yourcenar

''Every life is a march from innocence, through temptation, to virtue or vice.''
- Lyman Abbott

18:46 Gepost door Virginia | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |